Bash sahypa git

Eıho! Indi Yahoo türkmen elipbiıinde gözleıär!


GÖRıäris we OKAıarys

BAR indekse
GEZ internetde
AL gerek zatlary
OKA gyzykly zatlary
BiL maglumatlary
GÜL gülkä
GÖR suratlary

Suw mukaddesdir

Asmanyò ıüzleri münewwer bolsa,
Zemin ıaºyl geınip läle getirmiº.“

Magtymguly Pyragy.

Asmandan daman damjalar, zemini lälezar edıär.
Her damja — bir jan. Topraga seçilen damjalaryò hersi soò bir ülüº bolup ıerden çykıan ıaly. ªol damjalar dammasa aòòyt-aòòyt gum depelerine, bagyr ıaly garalyp ıatan baıyrlara jan girip, ıaºyl öwüsmek gümana. Agzyna suw damdyrylan teºnäniò dura-bara ıüzüniò reòki üıtgäp, jana gelºi mysaly, dünıe suw bilen jana gelıär. Bäbege suw ıaly çaga diıen türkmen gaty jaıdar aıdypdyr. Çünki çaga bedeniniò esasy bölegi suwdan durıar. Çaganyò suwsuzlyga durumsyzlygy göz öòünde tutulyp, megerem bizde „Suw kiçiòki“ diılip, suwdan ganmak nobaty ilki çaga berilıär. Bu däp türkmenlere aıratyn mahsus bolup, ol gyºarnyksyz berjaı edilıär.

Türkmenlerde „Suw içene ıylanam degmändir“ diıen sözem bar. Bu söze gönümel düºünmän, suw içip duran adamy biynjalyk etmek bolmaıandygy aòladylıar. Aıratynam çagalar öz aralarynda bu sözi gaıtalamagy gowy görıärler hem-de suwy ıaº aıratynlygyna görä nobatma-nobat içıärler. Bu olarda kanagatlylygy, gerek ıerinde öz islegiòe buırup bilmegi terbiıeleıär.

Suwy ıeterlik bolmasa ekinem toprakdaky bar bolan iımiti alyp bilmeıär. Ekinleriò miwesinde, esasan, suw agdyklyk edıär. Mysal üçin, gök hyıaryò düzüminiò 80%-i suwdur. Düzüminde suw iò az bolan galla ekinleri hem tümmül wagty, ıagny gülden çykyp dänä öwrülip baºlanda içi suwly gabyk ıalydyr, gysyp görseò, suwy myžylap çykar.

Suw adamzada howa ıaly gerek diııäris. Aslynda howa, ıagny kislorod suwuò bir molekulasydyr. Suw islendik gaba guısaò onuò ºekilini alıar. Suwuò kömegi bilen islendik gabyò tutıan göwrümini ölçemek mümkin. Suw sygmajak gabyna güıçli basyº bilen akdyrylsa, ony ıaryp çykıar. Mydama belentden pese akıandygy üçin ata-babalarymyz „Suw pesi tapar, pis-pisi“ diıip aıdypdyrlar. ªonuò üçin ıeriò düzlügini kesgitlemekde-de suw uly kömekçidir.

Suw duruka owadan bolıar. Bulanyk suwa seredesiòem gelmeıär. Onuò näme üçin ºeıledigi barada bir rowaıat hem bar. ªol rowaıata görä, keremli Allah dür dänesinden Umman derıasyny döredipdir. ªol mahalam suw Allahyò didaryny görüp, oòa aºyk bolanmyº. ªondan bärem ol mydama asmana garap akarmyº. Biri bulandyraısa-da, Allahy ıene-de bir görmekden galaryn öıdüp gorkusyna çalt durlanma bilen bolıarmyº. Durlanan mahalam asmanyò suratyny özünde janlandyryp, ony yhlas bilen bagryna basarmyº.

Suwuò Allahyò didaryny görendigi „Gorkut ata“ dessanynda-da aıdylyp geçilıär.

„Gazanyò öòünden bir suw çykdy: „Suw Hakyò didaryny görendir, men suw bilen habarlaºaıyn“ diıip oòa ıüzlenıär. Göreli, hanym, neneò habarlaºdy. Gazan aıdar:

Çagnam-çagnam gaıalardan çykan suw,
Agaç gämileri oınadan suw,
Hasan bilen Hüseıiniò hesreti suw,
Bag we bostanly zynaty suw,
ĺe bilen Patmanyò zynaty suw,
ªabaz atlar içdigi suw,
Gyzyl düıeler gelip-geçdigi suw,
Ak goıunlar gelip çöwresinde ıatdygy suw,
Adamyò habaryn bilermiò sen, diıgil maòa,
Gara baºym gurban bolsun suw saòa!“

Rowaıat rowaıat bolıar. ªonda-da kirlerimizi ıuwıan suwuò arassalygy, belentden pese akıan pespälligi, guıan gabyò görnüºini alıan hoºgylawlylygy, bir daman ıerine uzak wagtlap damyp dursa daºy iki ıarıan berkligi, içne oklanan zat çümüp gidıän ıumºaklygy, sil bolup akanda gaıalardan daºlary goparıan güıçlüligi, ºildiräp akanda mährem sözleºıän ıaly dynjyòy berºi, tolkunlaryndan göterilıän çygyò dertli jana ºypa berºi, hapa yslary özüne sorup, howany arassalaıºy, içinde birgiden janly-jandarlaryò ıaºamagy üçin ºert bolmagy, ıer ıüzünde adamzady, haıwanaty, ösümlikler dünıäsini gandyryp bilºi… ıaly baºarnyk, gymmatlylyk baºga nämede bar?

„Suw damjasy — altyn dänesi“ diıip aıdan halkynyò göwün islegini duıup, Beıik Serdarymyz Saparmyrat Türkmenbaºy her ıyl aprel aıynyò birinji ıekºenbesinde suw mynasybetli baıramçylyk geçirmek barada Perman çykardy. Bu baıram diòe bir miraplaryò ıa kärendeçileriò baıramy bolman, mukaddeslikleriò manysyna düºünıän her bir adamyò baıramydyr. Çünki suw hem bir mukaddeslik.

 


habarlaºmak üçin tkm2000@aport.ru